Neue Vahr Süd eleberriaz eta realiaz

Gustura irakurtzen den eleberri horietako bat da Neue Vahr Süd, eta, era berean, gustura itzuli dugula baiezta dezakegu. Sven Regener da liburuaren idazlea, eta gaurkoan mintzagai dugun lana 2004an argitaratu zuen trilogia baten barnean. Bertan, Frank Lehmann gaztearen bizitza kontatzen da; 1980. urtea da eta Bremengo mutilak soldadutza hasi berri du. Protagonista bi munduren artean bizi da: astea kasernan ematen du gainerako soldaduekin batera, eta, ostirala heltzen denean, hirira bueltatzen da beste gazte batzuekin partekatutako pisura. Bi errealitate kontrajarri, beraz; batetik, soldaduak, ofizialak eta lotinantak; bestetik, ikasleak, iraultza ezkertiarra eta, nola ez, mugimendu antimilitarista. Testuinguru horretan, egoera absurdoak nagusituko dira, baita irribarre eginaraziko diguten elkarrizketak ere.

Era berean, eleberriak 80ko hamarkadako Bremen eta Alemania erakusten digu, eta, hortaz, realiak garrantzi handia izango du kontakizunean. Baina zer da realia delakoa? Kontzeptu hori Vlakhov eta Florin teorialariek erabili zuten lehenengoz 1979an, eta geroztik hainbat egilek erabili izan dute itzulpengintzan, besteak beste, Bödeker-ek eta Freese-k. Azken horiek horrela definitzen dute realia:

Kultura edota espazio geografiko batekin lotura duten unitate zehatzak, hau da, kultur ekitaldiekin, instituzio politikoekin, ekonomikoekin, sozialekin eta kulturalekin zerikusia duten objektu edo kontzeptuak.

Elementu horiek, bada, eleberria girotzen dute eta istorioari kolorea ematen diote, eta, hain zuzen ere, realia horrek egiten du hain berezi eta interesgarri Neue Vahr Süd liburua. Bide batez, izenburuari erreparatzea baino ez dugu kultur erreferentzia ugari topatuko ditugula aurreikusteko; izan ere, Neue Vahr Süd Bremengo auzo bat da. Halaber, aipatzekoa da hain gertaleku zehatza duten liburuek irakurketa ezberdina izango dutela hartzailearen arabera; hots, Bremengo irakurleak edo hiriarekin lotura estua duenak eta hiria eta bertako bizimodua ezagutzen ez duenak irakurketa ezberdina egingo dute seguruenik. Lehenengoak kultur elementu horien atzean ezkutatzen dena ulertzeko aukera gehiago du: zer esanahi du 80ko hamarkadan Neue Vahr Süden bizitzeak? Eta garai berean Alemanian soldadutza egiteak? Litekeena da, ordea, xehetasun horiek bigarren irakurleari oharkabean igarotzea. Era berean, irakurketak sentsazio ezberdinak sortuko dizkio bati edo besteari, lehen hartzaileari ezagunak egingo baitzaizkio lekuak, egoerak, errealitateak, etab. Bigarrenak, aldiz, irudimen gehiagoz jokatu beharko du, erreferentziak ezezagunak izango zaizkiolako. Egoera horrek, hortaz, zailtasunak sortuko dizkio itzultzaileari, eta realia guztia identifikatu ondoren, itzulpenean nola jokatu erabaki beharko du, baliabide egokiak erabiliz.

Gogoetak alde batera utzita, gaurkoan euskaratu dugun testua aurkezten dizuegu jarraian, eleberriko lehen elkarrizketa, alegia. Bertan, Frankek berak eta Harryk, protagonistaren aspaldiko gelakideak, parte hartzen dute. Konturatuko zaretenez, orain arte aipatu dugunaren erakusle aproposa izateaz gain, pertsonaiak nola hezurmamitzen diren ikus dezakegu, esaterako, hizkeraren bidez. Honenbestez, eta gehiegi luzatu gabe, irakurketa ona opa dizuegu!

Regener+Neue-Vahr-Süd-Goldmann-45991

Heimann kafetegitik zetorren Harry, eta patatak maionesarekin zeramatzan eskuartean zeukan poltsan; orduan, tupust egin zuten. Frankek berehala ezagutu zuen, hasieran ahotsarengatik soilik, estropezu egin zutenean Harryk oihu egin baitzuen:

– Kontuz ibili, kabroi hori, edo burua moztuko dizut!

– Harry –esan zion Frankek, eta egoera lasaitzen saiatu zen, ahotsean alaitasun pixka bat erakusten, nahiz eta hori izan momentu horretan sentitzen zuen azkena. Harry, pentsatu zuen, Harry hain justu, hainbeste urte eta gero.

– Frankie, zu zara?

Harry garai batean Franken laguna izan zen, eskolan zeudenean, baita institutuan ere, hamabi urte inguru bete zituzten arte; geroztik ez zuten elkarren berririk izan, Harryk eta Frankek bide ezberdin samarrak hartu baitzituzten.

– Harry, aspalditik ez zintudan ikusten –esan zuen Frankek. Eta ez da harritzekoa, pentsatu zuen, Harryri buruz entzun zuen azken gauza izan baitzen lesio larriak eragiteagatik salatu zutela. Duela bizpahiru urte izan zen hori, norbaitek kontatu zion, Werder Bremen eta Hamburg SV taldeen arteko futbol partiduarekin lotutako istorio desatsegina, eta Harryk laban bat erabili omen zuen, hori esaten da.

– Motel, ia janaria erori zait –esan zion Harryk–. Eskerrak zu zaren, bestela muturreko galanta emango nizuke.

Bere patata poltsari begiratu eta Franki eskaini zion.

– Nahi?

– Ez, eskerrik asko –esan zuen Frankek.

– Zer moduz doa dena? –galdetu zuen Harryk.

– Ba, hortxe –erantzun zuen Frankek–. Aspaldian ez zintudan ikusten, Harry.

– Bai –esan zuen Harryk. Ez daukagu askorik kontatzeko, pentsatu zuen Frankek, eta hobe horrela.

– Jada ez naiz hemen auzoan bizi; nire pisua daukat, tren-geltokitik gertu –esan zion Harryk.

– Ez dago gaizki –esan zuen Frankek, ez baitzekien zer gehiago gehitu. Harryrekin edozein hitz izan daiteke okerrekoa, pentsatu zuen urduri.

– Zertan zabiltza? –galdetu zuen Harryk–. Eskolan zaude oraindik?

– Ez, zer ba? Lanbide-modulu bat egin dut –erantzun zion.

– Lanbide-modulu bat? Ez dago gaizki –esan zuen Harryk. Puntadun botak eta praka eta jaka bakeroak zeramatzan. Jakaren mahukak moztuta zeuden, eta edozer motatako gauzak zituen josita, SV Werder futbol taldearekin, infernuarekin eta zeruarekin zerikusia zutenak.

– Ez dago gaizki –errepikatu zuen–. Autoekin zerikusia duen zerbait?

– Nola, autoekin?

– Ba, lanbide-heziketa, autoekin zerikusia duen zerbait?

– A! Ez, zer ba? –galdetu zuen Frankek, nahi zuen bakarra alde egitea bazen ere. Harryk kamiseta estu-estu bat zeraman jakaren azpitik, eta Frankek horren azpian kurbatzen ziren muskulu izugarriak eta askotariko tatuaiak ikus zitzakeen. Horrekin hasi zen dena, pentsatu zuen Frankek; etengabeko muskulu-entrenamenduak, amaigabeko flexioak eta zabor hori guztia, pentsatu zuen, zeren, garai hartan, Harry gauza horiekin hasi zenean, Frankek liskarrekiko interesa betiko galdu zuen. Urteek aurrera egin ahala kontu hori bortitzegia bilakatu zen harentzat, eta orduan erabaki zuen indarkeriarik gabeko fasera igarotzea, baina Harryk egoera-aldaketa horretatik oso bestelako ondorioak atera zituen.

– Ez, garraioko eta logistikako teknikaria —esan zuen–. Joan behar dut.

– Zure aitarekin? –galdetu zuen Harryk–. Zure aitaren enpresan?

– Ez da bere enpresa –erantzun zuen Frankek–. Han lan egiten du, besterik gabe. Joan behar dut, kotxea han daukat-eta.

Harryk ez zuen halakorik onartzen.

– Hara –esan zuen–. Zure aitaren enpresan bertan, ezta?

– Bai.

– Bai latza, motel –Harryk barre egin zuen–. Zure aitaren enpresan.

– Bai –esan zuen Frankek, eta berak ere adeitsuki irribarre egin zuen arin.

– Nire autoa ez dabil –Harryk gaia derrepentean aldatu zuen–. Gurasoei bisita egin diet. Ezin dut martxan jarri eta han dago.

– Noski, nire autoa ere bai, aparkaleku bat da –esan zuen Frankek, eta erantzuna ergela zela iruditu zitzaion, baina Harry bezalako jendearekin beti zen egokia neurri batean tonto plantak egitea, batez ere ez baldin bazenekien Harryk nora heldu nahi zuen; horregatik, ez zen zuhurra besterik gabe haren atzetik joatea edo beste moduren batean ziria sartzea. Azken batean, Harryk erabaki behar du hizketaldi zentzugabe hau noiz bukatu, pentsatu zuen; bera bezalako jendearekin ez da komeni azeleragailua gehiegi zapaltzea.

– Nora zoaz, ba, autoarekin? –galdetu zuen Harryk.

– Etxera –erantzun zuen Frankek, guztiz ziur ez zegoen arren. Gustura egingo zukeen beste zerbait, baina ez Harryrekin, hori argi zeukan.

– Etxera? Nora, ba?

– Gurasoen etxera.

Hasteko, ez duzu Harry urte askoan ikusten, harekin topo egiten duzu soldadutza hasi baino egun bat lehenago, hain justu, eta, gainera, berehala zu lur jota uztea lortzen du, pentsatu zuen Frankek; atzamarra zaurian sartzea lortzen du, pentsatu zuen, maila mental eta espiritualean ere bai.

– Kotxez eraman nazakezu? Azkar batean pixka bat desbideratzerik bai?

– Baina nora? –galdetu zion Frankek.

– Esan dizut, ba –esan zuen Harryk, eta Franki iruditu zitzaion haserre kutsua atera zitzaiola–. Tren geltokian bizi naiz, hor inguruan.

– Bai noski, ados.

– Ondo, goazen ba.

Harryk aurrea hartu zuen, eta Frank atzetik zihoan.

– Ba al dakizu zerbait autoen inguruan? –galdetu zion Harryk mespretxuz.

– Ez.

–Traste nazkantea! –Harry aparkalekura joan zen, Ford Capri baterantz, eta ostiko bat eman zion ateari–. Auto nazkantea, erosi berria da. Kabroiak ez du luze iraungo.

Franki begiratu zion, komentarioren bat itxarongo balu bezala.

– Agian, asegurura deitu beharko zenuke –gomendatu zion Frankek.

Harryk begiratu, eta barre egin zuen.

– Asegurura?

– Tira –esan zuen Frankek zalantzati.

– Asegurura? Aseguru puta horretara? Nik? Aseguruko kide naiz, akaso?

– Bueno, orduan ezer ez –esan zuen Frankek.

– Ez dut aseguru putarik behar, motel. Kabroiek txatar pusketa hau jaso eta auto berri bat eman behar didate. Erosi berria da kaka puta hau.

Autoari beste ostiko bat eman zion, eta beste bat, eta, orduan, interesa galdu zuen.

– Non dago zure autoa?

Frankek autoa erakutsi zion. Harryk patata-apurrak sasiartera bota zituen, eta autora igo ziren.

– Auto ona al da?

– Ondo dago –erantzun zuen Frankek–. Bueno, badabil…

– Non lortu duzu?

– Anaiak duela urtebete eman zidan. Ez zuen nahi. Esan zuenez, ez zuen autorik behar.

– Zure anaiak? Zertan dabil, ba?

– Berlinen dago –esan zuen Frankek–. Artista da.

– Artista? –Harryk barre egin zuen–. Zer artista mota da, ba?

– Objektuak egiten ditu, ez dakit, eskulturak eta.

Harryk barre egin zuen berriz ere.

– Objektuak? Maritxua da, ala? Baina, zure anaia ez da maritxua.

– Ez, ez da.

– Behin, muturra astindu zidan –esan zuen Harryk, benetako konplimendua balitz bezala–. Garai hartan izan zen, Lizzards-eko kide izan baino lehen.

– A, bai –esan zuen Frankek, nahiz eta ez zekien Lizzardsak zer ziren, ziurrenik Silverbirds-en aurkariak, pentsatu zuen, baina nahiago zuen galderarik ez egin. Hobe da Harryri eta Lizzardsei buruz gehiegi ez jakitea, pentsatu zuen.

Geltokirantz abiatu, eta une batez isilik joan ziren elkarren alboan.

– Zenbat zaldi ditu, ba? –galdetu zuen Harryk azkenean.

– Ez dakit –erantzun zion.

– Horrelako zerbait jakin behar da –esan zuen Harryk–. Kadett bat. Kadettak ez du asko balio. Bota egin dezakezu.

– Tira, badabil –esan zuen Frankek tentuz.

– Bai –esan zuen Harryk–. Zergatik ez zaude lanean?

Frankek ez zuen gai-aldaketa hori espero. Berriz ere egin du, pentsatu zuen. Eta betiere min ematen duen tokian. Nik ere hori galde diezazuket, esango ziokeen gustura asko, baina nahiago zuen halakorik ez egin. Oraindik ere ondo gogoratzen zuen Harryk zenbaiti sudurra txiki-txiki egin ziela begien bistatik galdu baino lehen, galdera desegokia egiteagatik. Geroztik, Harryk ere zerbait jaso zuela zirudien. Frankek haren aurpegiko ebakiondoak igarri zituen, baita sudurra nahiko desitxuratua eta okerra zuela ere.

– Eguna libre daukat. Bihar soldadutzara joan behar dut –min eman zion hori esan behar izateak, hain zen irrigarria.

– Hara! Horregatik duzu hain ile motza. Harritu egin naiz. Berez, hippy tankera duzu. Ezin zatarrago geratzen zaizu. Soldadutza… Nik ere hara joan nahi nuen.

– Badakit –esan zuen Frankek. Harryk, garai hartan, asko hitz egiten zuen horren inguruan, soldadu boluntario izan nahi zuen-eta.

– Baina ez zuten nire beharrik.

– Noski.

– Zergatik? –galdetu zion irmoki, eta Franki begiratu zion.

– Zergatik zer? –galdetu zion Frankek berriro, ahalik eta inuzenteen. Harryrekin ezin da arduragabea izan, pentsatu zuen.

– Zergatik noski? Noski zer?

– Ezer ez, zera esan nahi dut, noski… nolabait… ez dakit, poztu zaitez, ba.

– Mm…

Harryk une batez ahopeka hausnartu zuen. Frank errepidean kontzentratuta zegoen.

– Zehatz-mehatz nora? –galdetu zuen geltokira hurbiltzen ari ziren heinean.

Harryk bidea deskribatu zion, eta, azkenean, pasabide garaiko eraikin berri baten ondoan utzi zuen. Pasabidea geltoki aurretik igaro, eta Walle-raino heltzen zen.

– Hemen ondo.

– Bakarrik bizi zara? –galdetu zion Frankek jakinguraz.

– Bai. Zergatik? –esan zuen Harryk mesfidati.

– Ezergatik ez –erantzun zuen Frankek lasaitu nahian–. Ezergatik ez.

– Bai –esan zuen Harryk–. Orduan, ondo ibili. Ondo pasa soldadutzan!

Jaitsi, beste behin biratu eta autoari adi-adi begiratu zion kanpotik.

– Zergatik doa zu bezalako norbait soldadutzara? Hippy tankera duzu, baina. Zergatik ez diozu uko egin?

– Ez dakit –erantzun zuen Frankek–. Pasa egin zait.

– Ze baboa –esan zuen Harryk.

– Badakit –esan zuen Frankek, eta, ondoren, Harryk atea golpe batez itxi zuen, eta Frank berriro ere bakarrik geratu zen bere pentsamendu nahasiekin.

Maddalen

{aa875253-bbe5-cd66-f2fd-605063534b74}

Irudia: bremen-tourism

Bibliografia:

REGENER, S. Neue Vahr Süd. Frankfurt am Main: Eichborn, 2004.

BÖDEKER, B; FREESE, K. “Die Übersetzung von Realienbezeichnungen bei literarischen Texten: Eine Prototypologie”. TextconText, 1987, vol. 2, 3 zk.

One thought on “Neue Vahr Süd eleberriaz eta realiaz

  1. Pingback-a: Ehungarrenez | Berbaratza

Zer deritzozu?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Aldatu )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Aldatu )

Connecting to %s